فساد محض در موسیقی آلات نوازندگی

در کتاب تحف العقول ص ۳۵، روایتی از امام صادق علیه السلام در باب انواع صناعت ها و تجارتهای حلال و حرام آمده است. در قسمتی از این روایت در توضیح صناعت های حرام، چنین آمده است:

وَ ذَلِکَ إِنَّمَا حَرَّمَ‏ اللَّهُ‏ الصِّنَاعَهَ الَّتِی حَرَامٌ هِیَ کُلُّهَا الَّتِی یَجِی‏ءُ مِنْهَا الْفَسَادُ مَحْضاً نَظِیرَ الْبَرَابِطِ وَ الْمَزَامِیرِ وَ الشِّطْرَنْجِ وَ کُلِّ مَلْهُوٍّ بِهِ وَ الصُّلْبَانِ‏ وَ الْأَصْنَامِ وَ مَا أَشْبَهَ ذَلِکَ مِنْ صِنَاعَاتِ الْأَشْرِبَهِ الْحَرَامِ وَ مَا یَکُونُ مِنْهُ وَ فِیهِ الْفَسَادُ مَحْضاً وَ لَا یَکُونُ فِیهِ وَ لَا مِنْهُ شَیْ‏ءٌ مِنْ وُجُوهِ الصَّلَاحِ فَحَرَامٌ تَعْلِیمُهُ وَ تَعَلُّمُهُ وَ الْعَمَلُ بِهِ وَ أَخْذُ الْأَجْرِ عَلَیْهِ وَ جَمِیعُ التَّقَلُّبِ فِیهِ مِنْ جَمِیعِ وُجُوهِ الْحَرَکَاتِ کُلِّهَا.[۱]

«و بدرستی که خداوند سبحان صنعتی را حرام نموده که همۀ کاربردهای آن حرام است. یعنی از آن صنعت، چیزی جز فساد محض صادر نمی شود. مانند صنعت بربط ها و مزمارها (دو نوع از آلات موسیقی) و شطرنج و هرگونه وسیلۀ لهو و صلیب و بت ها و امثال این صنایع از قبیل صنعت نوشیدنی های حرام و بطور کل هر آنچه در آن فساد محض باشد و یا از آن فساد محض نشأت بگیرد و نه در آن و نه از آن، هیچ وجهی از وجوه صلاح بدست نیاید. پس چنین صنایعی، تعلیم و تعلم آن و فعالیت در آن و گرفتن مزد در قبال آن و تمام تصرفات در آن حرام است.»

علتِ حرمتِ تعلیم و تعلُّم و اشتغال و کسب درآمد از راه آلات موسیقی در این روایت آمده است.

می فرمایند: خداوند صنعتی را تحریم کرده است که هر محصولی از آن بیرون می آید فساد انگیز است. سپس چند نمونه از این صنعت های حرام را هم ذکر می کنند. از جمله: صنعت برابط و مزامیر. بربط آلت موسیقی است شبیه به سینه مرغابی و مزمار هم از آلات موسیقی است مشابه نی. بطور صریح حرمت اشتغال به این دو آلت موسیقی و فساد انگیز بودن آنها، آن هم فساد محض ذکر شده است.

از طرفی معلوم است که بربط و مزمار، دو آلت ساده موسیقی هستند و ویژگی خاصی در آنها نیست که در دیگر آلات موسیقی نباشد. حتی بسیاری از آلات موسیقی هستند که تأثیرات سوء آنها بیش از این دو آلت است.

اما اینکه در این روایت فقط نام این دو آلت موسیقی ذکر شده، می تواند دو علت داشته باشد. یکی اینکه که حضرت (علیه السلام) می‌خواسته‌اند مطابق ذهن راوی و یا فرد سؤال کننده، پاسخ دهند. یعنی چون ذهن راوی با همین آلات موسیقی نام برده شده، مأنوس بوده و یا اینکه شخص سؤال کننده با این دو آلت موسیقی، سر و کار داشته، ایشان هم طبق آن ذهنیت، حکم را بیان نموده‌اند. شاید هم این نام‌ها را به عنوان مثال ذکر کرده‌اند. همانطور که در سایر روایات باب موسیقی، نام تعدادی دیگر از آلات موسیقی آمده و نهی گردیده است. مانند:

طنبور[۲] (آلت موسیقی شبیه دنبه بره)

کوبه[۳] (تنبک)

عود[۴]

عرطبه[۵] (طنبور)

کَبَر[۶] (طبل بزرگ و دُهُل)

معزف[۷] (نوعی از طنبور)

دفّ[۸]

اوتار[۹] (تارها)

این تعدّد نام آلات نوازندگی در روایات، شاید به این علّت است که به مخاطبین فهمانده شود  تفاوت نام و شکل ظاهری این آلات و نیز تنوّع موسیقی برخاسته از این آلات، دخالتی در حکم آنها ندارد و آنچه ملاک واقعی حکم آلات موسیقی است، همان خصوصیاتی است که در همه آلات موسیقی بطور مشترک وجود دارد و خصوصیات شخصی آلات موسیقی و تفاوت صدای تولید شده از هر کدام آنها، تأثیری در تغییر حکم آنها ندارد.

به هر جهت در همین روایت هم پس از ذکر چند مثال با آوردن عبارت عام”کل ملهو به” به معنای هر گونه آلت لهو، قاعدۀ کلی را بدست می دهد که سایر آلات موسیقی، مشمول آن می شوند. از این جهت هم، می توان فساد انگیز بودن سایر آلات موسیقی را استفاده کرد. بعبارت واضح تر هرگونه آلت لهو که آلات موسیقی از مصادیق آن است، فساد محض دارند و تعلیم و تعلُّم و اشتغال و کسب درآمد از طریق آنها تحریم شده است.

طبق این روایت، علت تحریم آلات موسیقی، وجود فساد محض در این آلات است. البته مصلحت های وهمی و خیالی افراد که برای مفید نشان دادن موسیقی آلات نوازندگی است و دلیلی بر صحت آنها از نظر عقل و نقل نداریم، هیچ اعتباری ندارند و به مجرد احتمال اینگونه مصلحتها، نمی توان وجود فساد محض را انکار کرد.

بنابراین با توجه به این روایت، کسانی که معتقدند موسیقی آلات نوازندگی کاربرد های غیر مفسده انگیز هم دارد، دوباره باید در عقیده خود تجدید نظر کنند.     

مطلب مرتبت:

فساد محض موسیقی، نظریۀ افراطی یا معتدل؟


[۱]–  تحف العقول ؛ النص ؛ ص۳۳۵

[۲] قرب الاسناد، ص۱۴۱، ح  ۵۰۷

[۳] من لا یحضره الفقیه، ج۴، ص۳-۴، ح۱

[۴]  همان

[۵]  همان

[۶]  اصول کافی، ج۶، ص۴۳۲

[۷] امالی الصدوق، ص ۳۳۹، المجلس ۶۵، ح ۱

[۸] عوالی اللآلی، ج۱، ص۲۶۰، ح۴۱

[۹] روض الجنان، ج ۱۵، ص ۲۸۱

1 فکر می‌کنند “فساد محض در موسیقی آلات نوازندگی”

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *