فساد محض موسیقی، نظریۀ افراطی یا معتدل؟

می دانیم که افراط و تندروی امری نسبی است. یعنی به یک نظریه بدون مقایسه آن با سایر نظریه ها، جداگانه نمی توان نسبت تندروی یا کندروی داد. میان دو یا چند نظریه مقایسه می کنند و سپس می گویند صاحب این نظریه نسبت به نظریه دیگر تندروی یا کندروی و یا میانه روی داشته است.

عقیدۀ ما در موضوع موسیقی و سایر موضوعات این است که، نظریه متعادل و حق، کلام خدا و کلام معصوم علیه السلام است. این نظریه، ملاک تندروی یا کندروی و یا میانه روی سایر نظریه هاست. نظری که مطابق کلام خداوند و کلام فرستادگانش باشد، نظریه متعادل و حق است و آنچه شدیدتر از فرمایش آنها باشد، افراط و تندروی و آنچه خفیف تر از فرمایش آنها باشد تفریط و کندروی است.

 بعضی گمان می کنند اعتدال به این معنی است که به فرض بیاییم تندترین نظریه ها و ملایم ترین نظریه ها در یک موضوع را در نظر بگیریم، بعد حد وسط این دو را بعنوان نظریۀ معتدل معرفی کنیم. مثلاً به نظر عده ای، شراب خواری باید کاملاً آزاد باشد. در مقابل، عدۀ دیگری معتقدند اصلاً نباید لب به شراب زد. برخی نیز می گویند: «در این زمینه نباید افراط و تفریط کرد. بلکه باید حد وسط را گرفت. یعنی مثلاً روزی یک گلاس شراب نوشید.» خوب می بینید که چقدر این منطق باطل است. از نظر عقل این شیوه هیچ وقت کلیت ندارد، گاهی ملایمترین نظریه ها نظریۀ معتدل است و گاهی بالعکس٫ همانگونه که در این مثال، نظر معتدل همان است که معتقد است نباید اصلاً لب به شراب زد.

اعتدال از مادۀ عدل است و عدل یعنی هر چیز را در جای خود قرار دادن. بنابراین نظریۀ معتدل و میانه رو، نظریۀ مطابق با عدل و حقیقت است که همان است که خداوند متعال می گوید. خداوند سبحان، عین عدل است و هر چه حکم کند، عین عدالت. زیرا او این جهان را خلق نموده و اوست که می داند، هر آفریده ای چه جایگاهی در این نظام خلقت دارد. اگر خداوند متعال چیزی را مجاز و حلال نمود، ولی ما آمدیم آن را حرام کردیم، این می شود خروج از اعتدال به سمت افراط و اگر خداوند متعال چیزی را ممنوع و حرام نمود و ما آن را از پیش خود حلال کردیم این هم می شود خروج از اعتدال به سمت تفریط. بنابراین میزان و معیار، همین است. اگر ما مطلبی بیان کردیم که بالاتر از فرمایش پیامبر خدا حضرت رسول الله صلی الله علیه و آله و سلم بود، این افراط و تندروی است.

بله اگر ملاک تندروی و کندروی، سلیقۀ شخصی باشد، سایر نظرات می توانند متّهم به تندروی و کندروی شوند. در این صورت، ما بحثی نداریم. زیرا معمولاً هر فردی نظر خود را میانه و معتدل می داند و نظراتی که مطابق رأی او نباشند را جزو دو گروه افراطی و تفریطی تقسیم می کند.

ولی ملاک و معیار ما، سلیقۀ شخصی افراد نیست. چون این ملاک، مصون از خطا و اشتباه نیست که بخواهد وسیله ای برای سنجش سایر نظرات قرار گیرد. ملاک ما، آن نظری است که خالق این جهان بیان کرده و خالی از هرگونه اشتباه و خطاست.

این سخن که «همه انواع موسیقی آلات نوازندگی فساد محض دارند» به نظر برخی، سخنی افراطی است. حال آنکه این سخن، برداشت شده از کلام امامِ معصوم از خطا و اشتباه است. یعنی کلامی متعادل و حق است. برخی از ما، بخاطر جهل خود و یا احیاناً بخاطر تعصب و عشق خود نسبت به موسیقی آلات نوازندگی، مقابل این سخن جبهه گیری می کنیم. حال آنکه پس از توضیح و تشریح مفاسد موسیقی آلات نوازندگی، پی به عمق اسرار این کلام خواهیم برد و اعتراف خواهیم نمود که: از آلات موسیقی فساد محض صادر می شود

همین که نمی دانیم از موسیقی فساد محض خارج می شود و خیال می کنیم موسیقی در موارد صلاح و مفید نیز کاربرد دارد، خود از مفاسد موسیقی است. گمان می کنیم یک بخشی از موسیقی ها فساد انگیز است نه همه اش. برای همین خود را آلوده به بخشی که به گمانمان سالم است و فسادی ندارد می کنیم. ولی همین موسیقی به ظاهر سالم و بی مفسده است که مشتریان خود را غافلگیر می کند و آنها را به طور نامحسوس و مرموزانه بدون اینکه بدانندگرفتار مفاسدش می کند. عمری را در فضای موسیقی سپری می کنند در حالی که نمی دانند چه بلائی سرشان می آورد.

متأسفانه هرچه فساد در جامعه زیاد می شود، معیارهای افراد هم تغییر می کند. انتظار دارند دستورات دینی مطابق نظرات آنها شود تا از حالت افراط خارج شود. در چنین حالی هرچه افراد با ایمان از منطق حق خود کوتاه بیایند، نهی از منکر نکنند، نظاره گر گناه باشند و از آن ردّ شوند، طالبان منکر یک قدم پیش می آیند و فضای سالم جامعه را بیشتر آلوده به گناه می کنند. در چنین شرایطی اگر بخواهند آنها را از منکرشان باز دارند واضح است که مقاومت می کنند، انگ افراط گری و تندروی به انسان می زنند.

بنابراین هر موقع انسانی با روش صحیح و ضابطه مند، حرف حقی بزند و به آن اعتقاد داشته باشد، نباید بهراسد که به او نسبت های ناروایی از جمله افراطی بودن بدهند. به قطع بداند که راه صحیح را او می رود و هیچ افراطی هم در کار نیست.

مطلب مرتبت:

فساد محض در موسیقی آلات نوازندگی

بررسی اثرات منفی موسیقی